Tekst kuratorski wystawy Stan posiadania w języku prostym

Stan posiadania. Topografia Kolekcji MOCAK-u – część I

25.07–18.10.2026

Otwarcie: 24.07.2026

Poziom: 0

Osoby artystyczne: Tomasz Bajer, Kuba Bąkowski, Krzysztof M. Bednarski, Jerzy Bereś, Joseph Beuys, Burçak Bingöl, Piotr Blamowski, Wojciech Bruszewski, Rafał Bujnowski, Ahmad Canaan, Marek Chlanda, Louisa Clement, Josef Dabernig, Oskar Dawicki, Andrzej Dłużniewski, Marian Eile, Didem Erk, Omer Fast, Mounir Fatmi, Andrea Fraser, Adam Garnek, Matthias Herrmann, Volker Hildebrandt, Ewerdt Hilgemann, Paul Horn, Matas Janušonis, Khaled Jarrar, Rolf Julius, Wolf Kahlen, Jerzy Kałucki, Koji Kamoji, Tadeusz Kantor, Jerzy Kosałka, Karolina Kowalska, Tomasz Kowalski, Jarosław Kozłowski, Katarzyna Kozyra, Katarzyna Kukuła, Agnieszka Kurant, Agata Kus, Robert Kuśmirowski, Norman Leto, Abraham Lubelski, Sarah Lucas, Marcin Maciejowski, Krzysztof Maniak, Małgorzata Markiewicz, Jadwiga Maziarska, Maria Michałowska, Frodo Mikkelsen, Teresa Murak, Robertas Narkus, Dominika Olszowy, Joanna Pawlik, David Rabinowitch, Joanna Rajkowska, Farid Rasulov, Józef Robakowski, Teresa Rudowicz, Zbigniew Sałaj, Jaanus Samma, Si On, Janek Simon, Agata Siwek, Łukasz Skąpski, Mikołaj Smoczyński, Justyna Smoleń, Daniel Spoerri, Maria Stangret, Łukasz Stokłosa, Michał Stonawski, Yoshihiro Suda, Andrzej Szewczyk, Grzegorz Sztwiertnia, Janusz Tarabuła, Janina Turek, Piotr Uklański, Zbigniew Warpechowski, Ryszard Waśko, Peter Weibel, Ewa Zarzycka, Jakub Julian Ziółkowski, Heimo Zobernig

Kurator: Kamil Kuitkowski

Aranżacja wystawy: Kamil Kuitkowski, Marta Mosiołek

Identyfikacja wizualna: Marta Mosiołek

Współpraca: Iryna Antonets, Mirosława Bałazy, Kacper Bartyzel, Małgorzata Brzezińska, Michał Chojnacki, Ryszard Cyganek, Matylda Czekaj, Katarzyna Czyż, Andrzej Dudziński, Betina Fekser, Przemysław Filek, Karolina Furtyk, Jacek Gąsecki, Filip Gąsiorowski, Konrad Gryboś, Paweł Grzyb, Katarzyna Homoncik, Beata Iwasyk, Katarzyna Jagodzińska, Jakub Jagódka, Katarzyna Jordan, Anna Karasiewicz, Rafał Karaś, Zofia Kerneder, Maciej Kopczyński, Kamila Kowerska-Karasiewicz, Magdalena Kownacka, Justyna Krzyśków, Kamil Kuitkowski, Anna Kusz, Grzegorz Kuźma, Andrzej Lis, Łukasz Łachman, Józef Łazarczyk, Wiktoria Łubaczuk, Joanna Łukasiewicz, Joanna MacBride, Grzegorz Majka, Magdalena Mazik, Monika Michałek-Brzegowska, Marta Mosiołek, Dominika Mucha, Małgorzata I. Niemczyńska, Wiesław Nosek, Gerard Piasecki, Justyna Piłat, Przemysław Sadowski, Natalia Skowyra, Martyna Sobczyk, Mariusz Sobczyński, Rafał Sosin, Michał Spolitakiewicz, Karina Spytek, Justyna Strózik, Jakub Studziński, Maria Suska, Anna Świerczyńska, Katarzyna Topa, Natalia Veselovska, Kinga Wiśniewska, Małgorzata Wolska, Andrzej Wyroba, Aleksandra Żelichowska

 

„Z prochu powstałeś, to wstań i się otrzep” – to słowa z filmu Lecha Majewskiego, które wypowiedział jego bohater – Rafał Wojaczek.  W ten sposób odczarowuje on znane z Biblii słowa o przemijaniu i śmierci [„Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz”].

Filmu o Wojaczku nie zobaczycie na wystawie Stan posiadania, podobnie jak wielu innych rzeczy. Cała ta wystawa jest na temat braku – braku czasu, stabilności, a przede wszystkim pieniędzy. Wynika on z głębokiego kryzysu finansowego muzeum i wyczerpania zapasów potrzebnych do działania.

Jednak my, wzorem bohatera filmowego, nie poddajemy się. Chcemy przekuć kryzys w coś twórczego i znaleźć zupełnie nowe sposoby na pokazanie Kolekcji MOCAK-u, mimo ograniczonych możliwości.

W dyskusjach o naszym muzeum ciągle pojawia się temat upadku – mówi się o „wieloletnim [i obecnym] kryzysie”, a samą instytucję nazywa się wręcz „ruiną”. Tworząc wystawę Stan posiadania, chcemy jednak przejąć to słowo i zacząć mówić o kryzysie na własnych zasadach. Chcemy, by stał się on podstawą do nowej opowieści i głębszego przyjrzenia się sobie.

Taka metoda nawiązuje bezpośrednio do praktyk queerowych. To właśnie słowo „queer” – kiedyś obraźliwe – zostało świadomie przejęte przez społeczność LGBTQIA+, zyskując nowe, pozytywne znaczenie jako symbol różnorodności. Dzięki takiemu podejściu „kryzys” przestaje brzmieć jak koniec świata. Zamiast tego staje się szansą na:

• zmianę i przebudowę dotychczasowych schematów,
• nowy początek,
• eksperymentowanie.

W ten sposób wystawa Stan posiadania staje się przewrotnym oświadczeniem majątkowym muzeum. Pokazuje nie tylko fizyczne dzieła z Kolekcji MOCAK-u, ale też inne zasoby instytucji: pracujących tu ludzi, publiczność, procedury, archiwa, historię oraz plany i marzenia na przyszłość.

Chcemy, aby ta wystawa była dla nas – całego zespołu MOCAK-u – okazją do sprawdzenia, co posiadamy, w jakim stanie jest muzeum, ale też jaka jest nasza wiedza i... samopoczucie. To także moment na wyznaczenie nowych celów oraz na pracę nad naszą tożsamością i otaczającą nas rzeczywistością.

Ta perspektywa wejścia w głąb instytucji oraz możliwość snucia planów na jej regenerację przypadają na wyjątkowy moment:

• Z jednej strony mija 15 lat od naszej pierwszej wystawy – to czas na świętowanie i podsumowanie.
• Z drugiej strony muzeum jest świeżo po zmianach kadrowych (odwołaniu dyrektora i wcześniejszym odwołaniu dyrektorki), co wywołało głośne dyskusje o przyszłości MOCAK-u w mediach i w społeczności artystycznej.

Niepewność nie jest jednak problemem tylko naszego muzeum – to cecha wpisana w naturę wszystkich instytucji kultury. Przez skomplikowane finansowanie, przepisy i politykę, kulisy ich działania zawsze bywają trudne. Jeśli jednak podejdziemy do kryzysu świadomie, możemy zmienić go w siłę napędową. Taki właśnie cel stawia sobie wystawa Stan posiadania.

Filozof i myśliciel Achille Mbembe pisał w książce Brutalizm, że gdy nie da się już wrócić do tego, co było, tradycyjne muzeum się kończy. W jego miejsce powstaje „antymuzeum” – coś w rodzaju „strychu przyszłości”, który przyjmuje to, co dopiero ma się narodzić.

Idąc tym śladem, podzieliliśmy wystawę na pięć rozdziałów:

• Ruiny
• Zakamarki
• Błota
• Szafy
• Wiosny

Każda z tych części wystawy patrzy na nasze zbiory z innej perspektywy. Pokazujemy dzieła z Kolekcji MOCAK-u, których częściowo nie wystawiano nigdy wcześniej. Dzisiejsza sytuacja pozwala nam zobaczyć tę kolekcję na nowo – jako opartą na sztuce konceptualnej, na ruchu fluxus [z łac. “płynący”] oraz obiektach przypominających dawne gabinety osobliwości.

Cała kolekcja tworzy fascynujący, nieco szalony labirynt, w którym bogactwo miesza się z pustką, a zachwyt z niepokojem. Przenieśliśmy ten klimat prosto do sal muzealnych. Zapraszamy Was do wędrówki przez ruiny, zakamarki, błota i szafy, która ma przynieść jedną ważną lekcję: kryzysy są po to, aby po nich mogły nadejść wiosny.